| ھەدىيە ئېدىس ئېگىر (Edith Eger) ئىككىنچى باب ئاۋسىۋېتىستا چۈشكۈنلۈكنىڭ دورىسى يوق |
The Gift: 12 Lessons to Save Your Life Edith Eger Chapter 2 NO PROZAC AT AUSCHWITZ |
ئىككىنچى باب ئاۋسىۋېتىستا چۈشكۈنلۈكنىڭ دورىسى يوق«قاچقۇن»لارنىڭ تۈرمىسىقىزىم مارىئاننانىڭ بەش ياش چاغلىرى ئىدى، بىز بالتىموردىكى كىچىك بىر ئۆيدە تۇراتتۇق. بىركۈنى قىزىم يەسلىدىن يىغلىغان پېتى قايتىپ كەلدى. سەۋەبى ئۇ بىرىنىڭ تۇغۇلغان كۈنىگە چاقىرىلمىغان بولۇپ، بۇ ئۇنىڭغا خېلىلا ئېغىر كەلگەنىكەن. شۇ ۋاقىتلاردا مەن ھېس – تۇيغۇلارغا قانداق يۈزلىنىشنى بىلمەيتتىم، قىزىمغىمۇ ئۆز تۇيغۇسىغا يول قويۇشى كېرەكلىكى ھەققىدە ھېچنېمە ئۆگىتەلمىگەنىدىم. ئۆزۈمنىڭ ئۆتمۈشىنى ئىنكار قىلىشلا ئەمەس، ھەتتا تىلغا ئېلىشتىنمۇ قاچاتتىم، شۇڭا بالىلىرىمغا ئاۋسىۋېتىس توغرىسىدا تىنىپ باقمىغانىدىم. مارىئاننا تاكى ئوتتۇرا مەكتەپتىكى دەرسلىكىدىن «چوڭ قىرغىنچىلىق» ھەققىدە تۇنجى مەلۇماتقا ئىگە بولغىچە، ئۆز ئاپىسىنىڭمۇ شۇ قىرغىنچىلىقنىڭ قۇربانى ئىكەنلىكىنى بىلمەي يۈرگەنىدى. ئۇ كىتابتىكى ئاۋسىۋېتىستا ئاچارچىلىقتىن ئورۇقلاپ ئىسكىلىتتەك بولۇپ قالغان كىشىلەرنى دادىسىغا كۆرسىتىپ، بۇ تارىخ ھەققىدە جىقراق سۆزلەپ بېرىشنى تەلەپ قىلدى. دادىسى ئىلگىرى مېنىڭمۇ شۇ جاينىڭ مەھبۇسى ئىكەنلىكىمنى سۆزلەشكە باشلىغاندا، مەن ئاڭلاشقا جۈرئەت قىلالمىدىم، ئۆزۈمنى خېلىغىچە تازىلىق ئۆيىگە سولىۋېلىپ، قىزىمنىڭ كۆزىگە قايتا قاراشتىن قاچقانىدىم. مارىئاننانىڭ يەسلىدىن يىغلىغان ھالدا قايتىپ كېلىشى مېنى ئىنتايىن بىئارام قىلدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇنى يېتىلەپ ئاشخانىغا ئېلىپ كىرىپ، شاكىلات ئىچىملىكى ۋە بىر پارچە ۋېنگىرىيە شاكىلات تورتى بەردىم. تاتلىق نەرسە يېيىش مېنىڭ كۆڭۈلسىزلىككە تاقابىل تۇرۇش قورالىم ئىدى، قىزىمنىڭ بىئاراملىقىنىمۇ يېمەكلىك بىلەن داۋالىماقچى بولدۇم. بالىلىرىمىزنىڭ ئازابلىرىنى تارتىۋېلىش ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ھېس – تۇيغۇلىرىنى ئىنكار قىلىشقا ئۇرۇنىدىغانلىقىمىزنى كېچىكىپ ھېس قىلدىم. ئۇلارغا ئازابنى خاتا ياكى قورقۇنچلۇق بىر نەرسە سۈپىتىدە ئۆگىتىدىكەنمىز، ئەمما ئازابنىڭ ماھىيىتىگە قارايدىغان بولساق، ئۇ ھېس – تۇيغۇدىن ئىبارەت خالاس. ھېس – تۇيغۇنىڭ توغرا ياكى خاتاسى بولمايدۇ، ئۇنى پەقەت ئۆزۈمنىڭ ۋە باشقىلارنىڭ دەپلا تۈرگە ئايرىش مۇمكىن. باشقىلارنى ئۇلارنىڭ مەلۇم بىر خىل تۇيغۇسىدىن مەجبۇرىي چىقىرىۋېلىش ياكى خۇشال بولۇشقا ئۈندەش ئاقىلانىلىك ئەمەس. بىراۋنىڭ ھېس – تۇيغۇلىرىنى تولۇق قوبۇل قىلىشىغا يول قويغىنىمىز، ئۇنىڭغا ھەمراھ بولۇپ « تۇيغۇلىرىڭىزنى ماڭا سۆزلەپ بېرىڭ» دېيىشىمىز ئەۋزەلرەك (ئەڭ ئاقىلانە بولغىنى _ باشقىلارنىڭ ھېس – تۇيغۇسىنى سەۋەب نەتىجە باغلىنىشى بىلەن تەھلىل قىلماسلىق، ئۇلارنى خۇشال قىلىشقا ئۇرۇنماسلىق). خۇددى ئىلگىرى بالىلىرىم باشقىلار تەرىپىدىن ئازار يېگەن ياكى چەتكە قېقىلغاندا، ئۇلارنىڭ كۆڭلىنى ياساپ «بۇ ھېسسىياتىڭنى چۈشىنىمەن» دېگىنىمدەك خاتالىقنى سادىر قىلىشتىن ساقلىنىش كېرەك، چۈنكى، بۇ بىر قىپقىزىل يالغانچىلىق. سىز مەڭگۈ بېشىڭىزغا كەلمىگەن ئىشنى باشقىلارنىڭ ئورنىدا تولۇق ھېس قىلىپ بولالمايسىز. ھېسداشلىق ۋە قوللاش باشقىلارنىڭ ھېسسىياتىنى ئۆزىڭىزنىڭ ئۇسۇلىدا ھەل قىلىشنى تەلەپ قىلماسلىقتىن باشلىنىدۇ. ئۇنداق بولمىغاندا باشقىلارنى تەجرىبە – ساۋاق يەكۈنلەش پۇرسىتىدىن مەھرۇم قىلىپ، ھېس – تۇيغۇلىرىنىڭ ئىپادىلىنىشىگە توسقۇنلۇق قىلىپ قويىسىز. «چۈشكۈنلۈكنىڭ قارشىسى ئىچىدىكىنى ئىپادىلەش» بۇ مېنىڭ بىمارلىرىمغا ئەسكەرتىپ تۇرىدىغان دائىملىق سۆزۈم. ئىچىڭىزدىن چىقىرىۋەتكەن نەرسىلەر ئەمەس، قېلىپ قالغان نەرسىلەر سىزنى ھەقىقىي بىتاپ قىلىپ قويىدۇ. يېقىندا مەن كانادانىڭ بالىلار پاراۋانلىق ئورگىنىدا مەسلىھەتچىلىك قىلىدىغان بىر ئەر بىلەن پاراڭلاشتىم. ئۇ ئائىلىسىدىن ئايرىلىپ قالغان بالىلارغا ئازابقا توغرا يۈزلىنىش، بىخەتەرلىك تۇيغۇسىنى قايتا تېپىش قاتارلىق جەھەتلەردە ياردەم بېرىدىكەن. ئۇنىڭدىن خىزمەتتىكى ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچىنىڭ مەنبەسىنى سورىغىنىمدا، ئۇ راك كېسىلى بىلەن تۈگەپ كەتكەن دادىسىنى تىلغا ئالدى: «دادا، راك كېسىلى بولۇپ قېلىشىڭنىڭ سەۋەبىنى نېمىدىن كۆرىسەن؟_ دەپ سورىغان ئىدىم، دادام ماڭا: _ ئەزەلدىن يىغلاشنى ھەقىقىي ئۆگىنەلمىگەنلىكىمدىن،_ دەپ جاۋاب بەرگەنىدى.» ئەلۋەتتە كىشىلەرنىڭ بەدەن ساپاسى، شۇنىڭدەك كېسەللىك سەۋەبى ئوخشىمايدۇ. ئۆزىمىزنى مەلۇم بىر خىل كېسەل ياكى يارىلىنىشقا سەۋەبچى دەپ ئەيىبلىگىنىمىز، ئەمەلىيەتتە ئۆزىمىزگە ئۇۋال قىلغان بىلەن باراۋەر. ئەمما شۇنداق دېيەلەيمەنكى، بىز ئىپادىلەشكە يول قويمىغان ھېس – تۇيغۇلىرىمىز ئىچىمىزدە قاپسىلىپ تۇرىۋەرسە، بەدىنىمىزنىڭ نورمال فۇنكسىيەسىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ. ئۇنىڭ ئالامەتلىرى ھۈجەيرىلىرىمىزدە، نېرىپ يوللىرىمىزدا كۆرۈلىدۇ. ۋېنگىرىيەدە «ئاچچىقنى ئىچىڭگە يۇتما» دەيدىغان گەپ بار، چۈنكى ھېسسىياتنى ئىچىمىزگە سولاپ قويۇپ ئىپادىلىمەسلىك بىز ئۈچۈن بەك زىيانلىق. ھېس – تۇيغۇلىرىمىزنى ئۇنتۇشقا تىرىشىش پەقەت ۋاقىتلىق ئۈنۈم كۆرسىتىشى مۇمكىن. كۆپىنچىمىز كىچىكىمىزدىن تارتىپ ئىچكى تۇيغۇلىرىمىزنى ئىنكار قىلىشقا، باشقىچىرەك قىلىپ ئېيتقاندا، ھەقىقىي ئۆزىمىزدىن ۋاز كېچىشكە كۆندۈرۈلگەن. بىر بالا «مەن مەكتەپكە بېرىشقا ئۆچ!» دېسە، ئاتا – ئانىسى ئۇنىڭغا «كىچىككىنە ئىشلارنى چوڭايتىۋەتمە!»، «ئۇنچىلىك دەپ كەتكۈدەك ئىش ئەمەسكەنغۇ بۇ!» دېيىشى مۇمكىن. بىر كىچىك بالا يىقىلىپ تىزىنى يارىلاندۇرۇۋالغان بولسا، چوڭلار «ساڭا ھېچ ئىش بولمىدى» دېيىشىدۇ. بالىلارنىڭ يارىلىنىشتىن ئەسلىگە كېلىشىگە ياكى قىيىنچىلىقتىن قۇتۇلۇشىغا ياردەم بەرگەندە، كۆڭۈل بۆلگەندە ئىشلارنىڭ تەسىرىنى ئەڭ تۆۋەن چەككە چۈشۈرۈش مۇمكىن. لېكىن ئېھتىيات قىلمىغاندا «بەزى تۇيغۇلارنىڭ بولۇشى رۇخسەت قىلىنىدۇ، بەزىلىرى چەكلىنىدۇ» دېگەن ئۇقۇمنى بالىلارغا سىڭدۈرۈپ قويىمىز. «ئۆزۈڭنى بېسىۋال، بولدى قىلغىن، يىغلاۋەرمە» دېگەن گەپ – سۆزلەر بالىلارنىڭ كەيپىياتىنى ئۆزگەرتىشىگە ئەمەس، بەلكى ھېس – تۇيغۇلىرىنى ئىنكار قىلىشىغا پىلتە بولۇپ قالىدۇ. بالىلار بىزنىڭ ئېغىزىمىزدىن چىققان پەندى – نەسىھەتكە قارىغاندا ئەمەلىيىتىمىزدىن كۆپ نەرسىلەرنى ئۆگىنىدۇ. ناۋادا چوڭلار ئاچچىقنى ئىپادىلەش يول قويۇلمايدىغان، ئاچچىقلىنىش زەربىگە ئۇچرايدىغان مۇھىت بەرپا قىلسا، بالىلارمۇ «كۈچلۈك ھېس – تۇيغۇلارغا يول قويماسلىق كېرەك، ئۇ بىخەتەر ئەمەس» دېگەن ئىدىيەدە چوڭ بولىدۇ. كۆپىنچىمىز تۇيغۇلىرىمىزغا توغرا يۈزلىنىشكە ئادەتلەنمىگەن، ئەكسىچە ئۇلارنى يوشۇرۇشقا، ئىپادىلىمەسلىككە، ئۆزىمىزنى تۇيغۇلىرىمىزدىن ئېلىپ قېچىشقا ئادەتلەنگەن. بىر كۈنى سەھەردە ماڭا بىر بىمارىم تېلېفون قىلدى. ئۇ رېتسېپلىق دورىغا خۇمار بولۇپ قالغان دوختۇر ئىدى. ئۇ تېلېفوندا: «دوكتور ئېگىر خانىم، تۈنۈگۈن كەچ ئاۋسىۋېتىستا پىروزەك(چۈشكۈنلۈك ئۈچۈن پىسخولوگلار تەرىپىدىن يېزىپ بېرىلىدىغان رېتسېپلىق دورا، بىماردىكى كېسەللىك ئەھۋالىغا قاراپ كۈچلۈك، ئاجىزلىقى بەلگىلىنىدۇ)نىڭ يوقلۇقى تۇيۇقسىز كاللامدىن كېچىپ قالدى» دېدى. ئۇنىڭ سۆزىنى ئاڭقىرالىشىمغا بىر ئاز ۋاقىت كەتتى. ئۇنىڭغا ئوخشاش ئۆزىنى تىنچلاندۇرۇشۇش ئۈچۈن دورا يېيىش بىلەن ھاياتنى ساقلاش زۆرۈرىيىتىدىن دورا يېيىشنىڭ ئارىسىدا زور پەرق بار، ئەمما ئۇ ياخشى بىر نۇقتىنى ئوتتۇرىغا قويدى. ئۇ ئۆز ھېس – تۇيغۇلىرىدىن قېچىپ قۇتۇلۇش ئۈچۈن زۆرۈر بولمىغان دورىلارغا خۇمار بولۇپ قالغانىدى. ئاۋسىۋېتىستا بىزگە سىرتتىن ھېچقانداق ياردەم كەلمەيتتى. ئۇ يەردە قىيناش، ئاچارچىلىق ۋە ئۆلۈم ۋەھىمىسىدىن ئۆزىمىزنى ئېلىپ قېچىشقا يول، كۆز ئالدىمىزدىكى رېئاللىقنى ئۇنتۇشقا مۇمكىنچىلىك مەۋجۇت ئەمەس ئىدى. بىزگە ئۆزىمىز ۋە ئەتراپىمىزدىكى ئەھۋالنىڭ ياخشى كۆزەتكۈچىسى بولۇشتىن باشقا تاللاش يوق ئىدى. شۇنداقتىمۇ ئاشۇ قاباھەتلىك كۈنلەردە بىرەر قېتىم يىغلىغىنىمنى ئەسلىيەلمەيمەن، چۈنكى ئۇ چاغلاردا پۈتۈن ئەس – يادىم ھايات قېلىشتا ئىدى. نۇرغۇن يىللار ئۆتۈپ شۇ ھېس – تۇيغۇلار مېنى قايتا ئىزدەپ كەلگەندە مەن ئىزچىل ئۇلاردىن ئۆزۈمنى ئېلىپ قاچتىم. تۇيغۇلىرىمىزغا يۈزلەنمەي تۇرۇپ ئۇلاردىن ھەقىقىي ئازاد بولالمايمىز. ئۇرۇشتىن 30 نەچچە يىل كېيىن، ئامېرىكا ھەربىي تەرەپنىڭ روھىي زەخىمگە ئۇچرىغۇچىلارنى داۋالاش مۇتەخەسسىسى سۈپىتىدە ئەسىرلەرگە مەسلىھەت بېرىش كومىتېتىدا خىزمەت قىلىشقا تەكلىپ قىلىندىم. ھەرقېتىم ۋاشىنگتوندا مەسلىھەت كومىتېتى بىلەن ئۇچراشقىلى بارغاندا، كىشىلەر مەندىن قىرغىنچىلىق خاتىرە مۇزېيىنى زىيارەت قىلغان قىلمىغىنىمنى سورىشاتتى. مەن ئۆتمۈشتە قاباھەتلىك ئاۋسىۋېتىسقا سولانغان، شۇ جايدا ئاتا – ئانامدىن ئايرىلغان، ئاشۇ ئاسمان ئۇلارنىڭ جەسەت كۈلىنى ئۆز قوينىغا ئالغان… مەن يەنە نېمىشقا ئۇ مۇزېيغا قايتقۇدەكمەن؟ ئۇ يەرگە قايتىپ بېرىش زۆرۈرىيىتى يوق، دەپ ئويلايتتىم. مەسلىھەت كومىتېتىدا ئىشلىگەن ئالتە يىلدا ئىزچىل ئۇ مۇزېيغا بېرىشتىن ئۆزۈمنى ئېلىپ قاچتىم. بىر كۈنى يىغىن زالىدىكى چوڭ ئۈستەلنى چۆرىدەپ ئولتۇرۇپ، ئىسمىم چاپلانغان كىچىك تاختايغا كۆزۈم چۈشتى. شۇ چاغدا تۇنجى قېتىم ئۆتمۈشكە سالاۋات دېيىشىم كېرەكلىكىنى ھېس قىلدىم. ھازىر مەن دېگەن دوكتور ئېگىر، ئۇ قاباھەتتىن ئامان قالغۇچى. مۇزېيدىن ئۆزۈمنى قاچۇرۇپ، ئۆتمۈشتىن غالىب كەلدىم، ئۇ يەرگە قايتىپ بېرىشىم ھاجەتسىز دەپ ئويلىغانسېرى ئۆتمۈشتە قاپسىلىپ قالىدىكەنمەن. مېنىڭ بىر قىسمىم مەڭگۈ ئازاد بولالمايدىكەن. مەن ئاخىرى قىرغىنچىلىق خاتىرە مۇزېيىغا بېرىشنى قارار قىلدىم. زىيارىتىم خۇددى تەسەۋۋۇرۇمدىكىدەك ئازابلىق بولدى. 1944 – يىلى 5 – ئايدا تارتىلغان، ئاۋسىۋېتىستىكى ۋوگزال سۇپىسىنىڭ رەسىمىنى كۆرگىنىمدە يۈرىكىم قاتتىق سوقۇپ، نەپسىم سىقىلىپ كەتتى. مەن يەنە گېرمانىيەنىڭ چارۋىلارنى يۆتكەيدىغان كونا پويىزىغا تەقلىد قىلىپ ياسالغان پويىزنىڭ يېنىغا كەلدىم. زىيارەتچىلەر ۋاگون ئىچىگە كىرىپ ئۇنىڭ قانچىلىك كىچىك ھەم قاراڭغۇ ئىكەنلىكىنى، يۈزگە يېقىن ئادەمنىڭ بىر چېلەك سۇ ۋە بىر تەرەت قاچىسىنى ئورتاقلاشسا قانداق بولىدىغانلىقىنى، كېچە – كۈندۈز ۋاگون ئىچىدە قىسىلىپ تۇرۇشنى، يەتتە – سەككىز ئادەم بىلەن بىر پارچە بولكىنى تالىشىپ يېيىشنى تەسەۋۋۇر قىلىپ باقسا بولاتتى… مەن يۈك ۋاگونىنىڭ سىرتىدا قىمىرلىيالماي تۇراتتىم. كەينىمدىكى كىشىلەر توپى مېنىڭ ۋاگونغا كىرىشىمنى سۈكۈت ۋە ھۆرمەت ئىچىدە ساقلاۋاتاتتى. مەن شۇ ھالەتتە خېلىغىچە تۇردۇم. ئاخىرى بارلىق كۈچۈمنى پۇتلىرىمغا يىغىپ ئالدىمغا قەدەم ئالدىم. ۋاگون ئىچىگە كىرىشىمگە بىر قورقۇنچلۇق ھېسسىيات پۈتۈن بەدىنىمنى چىرمىۋالدى، ئۆزۈمنى ھېلىلا ياندۇرۇۋېتىدىغاندەك ھېس قىلدىم. بىر بۇلۇڭدا تۈگۈلۈپ ئولتۇرۇپ ھاياتىنىڭ ئاخىرقى كۈنلىرىنى بېشىدىن كەچۈرۈۋاتقان ئاتا – ئانامنى ئەسلىدىم، يەنە ئاۋسىۋېتىسقا بارىدىغىنىمدىن، ئاتا – ئانامنىڭ ئۆلتۈرۈلىدىغانلىقىدىن خەۋەرسىز 16 ياشلىق ئۆزۈمنى ئويلىدىم. ئۇ چاغلاردا مەن بىئاراملىق ۋە ئېنىقسىزلىقلارغا يۈزلەنمىسەم بولمايتتى. بۈگۈنكى كۈنگە كەلگەندە ئۆز ۋاقتىدا ئۆزۈمنى ئېلىپ قاچقان شۇ ھېس – تۇيغۇلارغا يۈزلىنىش تېخىمۇ تەس تۇيۇلۇۋاتاتتى. مەن بۇخىل تۇيغۇدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن ئۇنى كۆڭۈل قويۇپ ھېس قىلىشىم كېرەك. مەن يىغلىدىم. ئازابلىرىمنى چىڭڭىدە قۇچاقلىغىنىمچە بۇ قاراڭغۇ ۋاگون ئىچىدە قانچىلىك ۋاقىت ئۆتكىنىنىمۇ بىلمىدىم. يېنىمدىن مېڭىپ ئۆتۈۋاتقان باشقا زىيارەتچىلەرنىڭ مەۋجۇدلىقىنىمۇ ئۇنتۇدۇم. ۋاگوندىن مېڭىپ چىققاندا ئۆزۈمنى باشقىچە بىر خىل يېنىكلەپ قالغاندەك ھېس قىلغانىدىم. ئەلۋەتتە بۇنىڭلىق بىلەن مېنىڭ بارچە ئازاب – ئوقۇبەت ۋە قورقۇنچلىرىم يوقاپ كەتمىدى. ھەربىر پارچە رەسىمدىكى ناتسىستلار بەلگىسى، كۆزەتتە تۇرۇۋاتقان ئېسئېس ئەمەلدارلىرىنىڭ نەزەرلىرى بەدىنىمگە تىترەك ئولاشتۇراتتى، ئەمما مەن ئۆزۈمنىڭ ئۆتمۈشكە قايتىپ، شۇنچە يىللاردىن بېرى قېچىپ يۈرگەن ھېس – تۇيغۇلىرىمغا قايتا يۈزلىنىشىمگە يول قويالىغانىدىم. * * * بىزنىڭ ھەرخىل ھېس – تۇيغۇلىرىمىزنى ئىنكار قىلىشقا نۇرغۇن ياخشى باھانىلىرىمىز بار، مەسىلەن: تۇيغۇلىرىمىز بىزنى بىئارام قىلىدۇ ياكى بىزنىڭ كۈتكىنىمىزدەك بولمايدۇ، باشقىلارغا تەسىر قىلىشتىن ياكى ئۇلارنىڭ نارازىلىقىنى قوزغاشتىن ئەنسىرەيمىز. ۋاھالەنكى، ھېس – تۇيغۇلارنى ئىنكار قىلىش رېئاللىقنى ئىنكار قىلغانلىققا باراۋەر. ئەگەر بىر نەرسىنى كاللىڭىزدىن چىقىرىۋەتمەكچى بولۇپ «ئەمدى ئۇ نەرسە ھەققىدە ئويلىغۇم يوق» دېسىڭىز، جەزملەشتۈرەلەيمەنكى، يەنە شۇ نەرسىنىڭ ئىسكەنجىسىدىن قېچىپ قۇتۇلالمايسىز، شۇڭا تۇيغۇلىرىڭىزدىن ئۆزىڭىزنى ئېلىپ قاچماي ئۇنى يېنىڭىزغا تەكلىپ قىلىڭ، بىللە ئولتۇرۇڭ، ئۆزىڭىزگە ھەمراھ قىلىڭ، ئاندىن ئۇنىڭ بىلەن قانچىلىك بىللە بولىدىغانلىقىڭىزنى قارار قىلىڭ. چۈنكى ھازىرقى سىز بۇرۇنقىدەك كىچىك ھەم ئاجىز ئەمەس. رېئاللىق قانداق بولۇشىدىن قەتئىينەزەر ئۇنىڭغا يۈزلىنىش ئەڭ توغرا تاللاشتۇر. ھېس – تۇيغۇلىرىڭىز بىلەن تىركىشىشنى، ئۇلاردىن قېچىشنى توختىتىڭ. شۇنى ئېسىڭىزدە چىڭ تۇتۇڭكى، سىزنىڭ ھېس قىلغانلىرىڭىز پەقەتلا بىر تۇيغۇ، ئۇ سىزنىڭ كىملىكىڭىز ئەمەس. 16 يىل بۇرۇنقى سېنتەبىرنىڭ بىر ئەتىگىنى، كارولىن كىرئالغۇنى قوزغىتىپ قويۇپ، كانادا سەھراسىنىڭ سەھەردىكى جىمجىتلىقىدىن ھۇزۇرلىنىۋاتاتتى. توساتتىن چېكىلگەن ئىشىك ئاۋازى بۇ جىمجىتلىقنى بۇزدى، كارولىن دېرىزىدىن سىرتتىكى ئادەمنىڭ يولدىشىنىڭ بىر نەۋرە تۇغقىنى مايكول ئىكەنلىكىنى كۆردى. مايكول كارولىن بىلەن ئوخشاش 40 ياشنىڭ قارىسىنى ئالغان بولۇپ، تېخى يېقىندا ئوغرىلىق، جىنايەت ۋە زەھەرلىك چېكىملىكتىن قول ئۈزۈپ قايتىدىن ئادەم بولۇش نىيىتىگە كەلگەن بىرى ئىدى. كارولىن بىلەن يولدىشى ئۇنىڭ خىزمەت تېپىش، ئولتۇراقلىشىش ئىشلىرىدا ھە – ھۇ دېيىشىپ، تۇرمۇشىنى قايتا ئىزىغا سېلىشىغا ياردەمدە بولۇپ كېلىۋاتاتتى. مايكول ئاستا – ئاستا كارولىنلارنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىغا سىڭىپ كىرىپ، ئائىلە ئەزاسى سۈپىتىدە كەچلىك تاماقلارغا داخىل بولاتتى. گەرچە كارولىن ياردەمدىن ھېچقاچان باش تارتىپ باقمىغان بولسىمۇ، مايكول ئىشىك چەككەن شۇ دەقىقىدە ئىشىكنى ئاچماي جىممىدە تۇرۇۋالغۇسى كەلگەنىدى. يولدىشى ئىش بېجىرىش ئۈچۈن شەھەرگە، بالىلىرى بولسا ئۇزۇن تەتىلنى تۈگىتىپ مەكتەپكە كەتكەنىدى. مايكولنىڭ كېلىشى بىلەن ئۈچ ئايدىن بېرى تەستە ئېرىشكەن جىمجىتلىقنىڭ دەخلىگە ئۇچرىشىنى خالىمايتتى، بىراق شۇنداق بولۇشىغا قارىماي كارولىن بېرىپ ئىشىكنى ئاچتى ۋە ئۇنى ئۆيگە كىرىپ قەھۋە ئىچىشكە تەكلىپ قىلدى. _ بالىلار تەتىلنى تۈگىتىپ ئاخىرى مەكتەپكە كەتتى،_ دېگەچ ئىستاكان ۋە قايماقلارنى ئۈستەلگە قويدى كارولىن. _ بىلىمەن،_ دېدى مايكول. _ توممۇ بىر ئىش بىلەن شەھەردە بىر نەچچە كۈن ھايال بولۇپ قالىدۇ… كارولىننىڭ سۆزى تېخى ئاخىرلاشمايلا مايكول يېنىدىن تاپانچىنى چىقىرىپ ئۇنىڭغا يەردە يېتىشنى بۇيرىدى. _ مايكول، بۇ نېمە قىلغىنىڭ؟ نېمە قىلىۋاتىسەن؟ كارولىن مايكولنىڭ كەمىرىنى بوشىتىپ، ئىشتىنىنىڭ سىيرىتمىسىنى ئاچقانلىقىنى ئاڭلىدى. كارولىننىڭ گېلى قۇرۇپ، يۈرىكى ئەنسىز سوقۇشقا باشلىدى. ئۇ ئالىي مەكتەپ ۋاقتىدا قاتناشقان ئۆزىنى قوغداش دەرسىنى دەرھال ئېسىگە ئالدى، يەنى «بىرى باسقۇنچىلىق قىلماقچى بولغاندا قارشى تەرەپنىڭ ئىسمىنى ئاتاپ تۇرۇپ، ئۇنىڭ ئائىلىسىنى تىلغا ئېلىش». كارولىن ئۆگەنگىنى بويىچە مايكولنىڭ ئاتا – ئانىسى، ئوغۇللىرى، ئائىلىسى بىلەن بىرگە ئۆتكۈزگەن دەم ئېلىش كۈنلىرى، ياقتۇرىدىغان بېلىق تۇتۇش ئورنى قاتارلىقلارنى تىلغا ئالدى. _ بولدى، مەن ساڭا چېقىلمايمەن،_ دېدى مايكول خۇددى «ماڭا قەھۋە قۇيمىسىڭىزمۇ بولىدۇ» دېگەنگە ئوخشاش نورمال تەلەپپۇزدا. لېكىن تاپانچا يەنىلا كارولىننىڭ بېشىغا تەڭلەكلىك بولۇپ، ئۇ مايكولنىڭ يۈزىنىمۇ كۆرەلمەيتتى. ئۇ ئېلىشىپ قالغانمىدۇ؟ ئۇنىڭ مەقسىتى نېمە؟ كارولىننىڭ يالغۇز ۋاقتىنى تاللاپ كەلگەنگە قارىغاندا ئۇ بۇ ئىشنى ئالدىن پىلانلاپ قويغاندەك قىلاتتى. ئۇ ئەجەبا كارولىننى بۇلىماقچىمۇ؟ _ خالىغان نەرسەڭنى ئال! ئالماقچى بولغان نەرسىلىرىڭنى قەيەردىن تاپالايدىغىنىڭنى ئۆزۈڭ بىلىسەن. ئالىدىغىنىڭنى ئال!_ دېدى كارولىن. _ ئەلۋەتتە! سەن دېمىسەڭمۇ بىلىمەن،_ دېدى مايكول. كارولىن مايكولنى ئۆزىدىن يىراقلىشىۋاتقاندەك ھېس قىلدى، لېكىن ئۇ كارولىننىڭ بېشىغا تاپانچىنى تېخىمۇ چىڭ پاتۇرۇپ تۇرۇپ: _ مەن ئۆزۈمنىڭ نېمىشقا بۇنداق قىلىدىغىنىمنى بىلمەيمەن،_ دېدى. «پاڭ» قىلغان ئاۋاز بىلەن كارولىننىڭ بېشى ئېتىلىپ كېتىدىغاندەك ئاغرىشقا باشلىدى. ئۇ ئېسىگە كەلگەندە ئاشخانىدا قانچىلىك ئۇزۇن ياتقانلىقىنى ئەسلىيەلمىدى، ھېچنېمىنى كۆرەلمىدى. گەرچە بىر نەچچە قېتىم ئورنىدىن تۇرۇشقا ئۇرۇنغان بولسىمۇ ئەمما قانغا تېيىلىپ يىقىلىپ چۈشتى. ئۇ يەر ئاستى ئۆيدىكى ئاياغ تىۋىشىنى ئاڭلاپ: _ مايكول بۇ سەنمۇ؟ مېنى قۇتقۇزۇۋال!_ دەپ ۋارقىرىدى. ئۆزىنى زەخىملەندۈرگەن ئادەمدىن ياردەم تەلەپ قىلىش ئەقىلگە ئۇيغۇن بولمىسىمۇ، ئۇ رېفلېكسلىق ھالەتتە شۇ سۆزلەرنى دېگەنىدى، چۈنكى كارولىن مايكولنى قېرىندىشى دەپ بىلەتتى، ھازىرنىڭ ئۆزىدە ئۇنىڭدىن باشقا ياردەم قىلىدىغان ئادەممۇ يوق ئىدى. _ مايكول؟_ ئۇ يەنە چاقىردى . ئىككىنچى پاي ئوق ئۇنىڭ بېشىنىڭ كەينىگە تەگدى. بۇنىڭلىق بىلەن كارولىن ئېسىنى يوقاتمىدى، ئەمما ھوشىدىن كەتكەن قىياپەتكە كىرىۋالدى. ئۇ كۈچلۈكرەك نەپەس ئېلىشقىمۇ پېتىنالمىدى، مايكولنىڭ ئۆي ئىچىدە ماڭغان ئاياغ تىۋىشىنى ئاڭلاپ تۇردى. ئۇ مايكولنىڭ كېتىشىنى ساقلاۋاتاتتى. ئاخىرى ئارقا ئىشىكنىڭ تاقالغانلىقىنى ئاڭلىدى، ئەمما ئۇ يەنىلا يەردە جىم يېتىشنى تاللىدى. كارولىن مايكولنىڭ بىرەر يەردە ماراپ، يەنە ئۆزىنى قارغا ئېلىشىدىن ئەنسىرەيتتى. ئاغرىق ۋە قورقۇنچتىن سىرت ئۇنىڭ غەزىپى كەلدى. «ئۇ قانداقمۇ بۇنداق قىلىشقا پېتىندى؟ مېنىڭ قانغا مىلىنىپ ياتقان تۇرقۇمنى مەكتەپتىن قايتىپ كەلگەن ئوغۇللىرىمغا كۆرسىتىشكە كۆڭلى قانداق چىدىدى؟» كارولىن مايكولنىڭ قىلمىشلىرىنى پاش قىلىشتىن ئىلگىرى ئۆلۈپ كېتىشتىن، ئۇنىڭ يەنە داۋاملىق باشقىلارنى يارىلاندۇرىشىدىن ئەنسىرىدى. ئاخىرى ئۆي ئەسلىدىكى تىمتاسلىقىغا قايتتى. كارولىن كۆزىنى ئاچقان بولسىمۇ يەنىلا ھېچنېمىنى كۆرەلمەيۋاتاتتى. ئوق ئۇنىڭ مېڭىسى ياكى كۆرۈش نېرىپلىرىنى يارىلاندۇرغاندەك قىلاتتى. ئۇ ئۆمىلىگىنىچە ئاشخانىدىن چىقتى ۋە بۇلۇڭدا تېلېفوننىڭ بارلىقىنى سەزدى. ئۇ تېلېفون تىڭشىغۇچىنى قۇلىقى يېنىغا ئەكەلمەكچى بولدى، لېكىن تىڭشىغۇچ ئۇنىڭ قان يۇقى قولىدا سىيرىلىپ تۇرمايۋاتاتتى. تىڭشىغۇچنى تۇتالىغان تەقدىردىمۇ ھېچنېمىنى كۆرەلەيدىغانلىقى يادىغا يېتىپ، كۇنۇپكىلارنى خالىغىنىچە بېسىپ باقتى، لېكىن بۇمۇ كارغا كەلمىدى. كارولىن تېلېفوندىن ئۈمىدىنى ئۈزۈپ ئۆمىلەشنى داۋاملاشتۇردى. ئۇ نەگە بارىدىغان ۋە نېمە قىلىدىغانلىقىنى بىلمەيتتى. ئۇ تۇرۇپ – تۇرۇپ غۇۋا بىر يورۇقنى سېزەتتى. شۇنىڭ بىلەن ئۇ يورۇقلۇققا ئەگىشىپ ئاخىرى ئۆزىنى ئۆي سىرتىغا ئېلىپ چىقالىدى. ئۇلارنىڭ ئۆيى بىلەن قوشنىلىرىنىڭ ئارىلىقى خېلى بار بولۇپ، كارولىننىڭ ۋارقىرىغان ئاۋازىمۇ قوشنىلىرىغا ئاڭلىنىشى ناتايىن ئىدى. ئۇ باشقىلارنىڭ ياردىمىگە ئېرىشىش ئۈچۈن ئۆمىلەشتىن توختىسا بولمايتتى. ئۇ چوڭ يولغىچە ئۆمىلەپ چىقتى ۋە ۋارقىرىدى. ئۇ بىر ئايالنىڭ قورقۇنچتىن چىرقىرىغان ئاۋازىنى ئاڭلىغاندا ئاندىن قۇتۇلۇپ قالالايدىغانلىقىنى ھېس قىلدى. ئۇزۇن ئۆتمەي كىشىلەر كارولىننىڭ يېنىغا يۈگۈرۈپ كېلىشتى. بىر كىملەر قۇتقۇزۇش ماشىنىسىغا تېلېفون قىلدى. ئۇ كىشىلەرنىڭ ئاۋازىنى تونۇشقا باشلىدى، لېكىن كىم ئىكەنلىكىنى ئەسلىيەلمەيۋاتاتتى. ئۇ چىرايىنىڭ نەقەدەر تونۇغۇسىز ھالەتكە كېلىپ قالغىنىنى كىشىلەرنىڭ ئۇنى تونۇيالمايۋاتقانلىقىدىن بىلدى. كارولىن ئىشنىڭ جەريانىنى دەپ بېرىشكە ئالدىراۋاتاتتى: مايكولنىڭ ئىسمى، ماشىنىسىنىڭ رەڭگى، ئۇنىڭ ئۆيگە كەلگەن ۋاقتى، ئېسىدە قالغان ھەر بىر ئىنچىكە ھالقىلارنى ۋارقىراپ تۇرۇپ ئېيتىۋاتاتتى، چۈنكى ئۆلۈپ كېتىپ قالسا، بۇ ئۇنىڭ ھەقىقىي ئەھۋالنى دەپ بېرەلەيدىغان ئەڭ ئاخىرقى پۇرسىتى بولۇشى مۇمكىن ئىدى. _ سىلەردىن ئۆتۈنۈپ قالاي! قېيىنئاتا – قېيىنئانامغا تېلېفون قىلىپ قويۇڭلار! ئۇلار بالىلىرىمنىڭ مەكتەپتىكى بىخەتەرلىكىگە كاپالەتلىك قىلسۇن! توم ۋە ئوغۇللىرىمغا مېنىڭ ئۇلارنى سۆيىدىغانلىقىمنى يەتكۈزۈپ قويۇڭلار! ھالسىراپ كەتكەن كارولىن ئارانلا بۇ سۆزلەرنى دېيەلىدى. كارولىن قېيىنئاتا – قېيىنئانىسى ، ئاتا – ئانسى ۋە ئۆگەي ئوغۇللىرىنىڭ ئۇنىڭ بىلەن ۋىدالىشىشقا چاقىرتىلغانلىقىنى ھېس قىلىپ تۇراتتى. ئۇنىڭ قېيىنئاتىسى بىر پوپنى، ئاپىسى ئانگېلا مېنىستىرىنى بىللە ئېلىپ كەلگەن ئىدى. پوپ كارولىننىڭ ئاخىرەتلىكى ئۈچۈن بەزى مۇراسىملارنى قىلىشقا باشلىدى. بىر نەچچە ھەپتىدىن كېيىن، پوپ ئەسلىگە كەلگەن كارولىننى يوقلىغىلى كېلىپ: _ مەن ئەزەلدىن گۆر ئاغزىدىن قايتىپ كەلگەن ئادەمنى ئۇچرىتىپ باقمىغانىدىم،_ دېدى. _ نەدىن قايتىپ كەلدىم؟_ دەپ سورىدى كارولىن. _ قەدىرلىكىم، ئۇ چاغدا بەدىنىڭىز مۇزلاپ كەتكەنىدى. بىز سىزدىن مەڭگۈگە ئايرىلىپ قالىدىغان بولدۇق دەپ ئويلىغانىدۇق،_ دەپ جاۋاب بەردى پوپ. كارولىننىڭ ھايات قېلىشى ھەقىقەتەن بىر مۆجىزە بولدى، لېكىن جىسمانىي زەخىمدىن ساقىيىش قاباھەتكە قارشى جەڭنىڭ پەقەتلا تۇنجى قەدىمى خالاس. زوراۋانلىققا ئۇچراش ئۇزۇنغا سوزۇلغان ئۇيقۇسىز كېچىلەرگە سەۋەب بولىدۇ. كارولىن مايكولنىڭ تۈرمىدىن چىقىشىغا بىر ئاي قالغاندا مېنى ئىزدىگەن ئىدى. قاتىللىق يۈز بېرىپ 16 يىل ئۆتكەن، ئۇنىڭ ئوق يارىسى ئاللىبۇرۇن ساقايغان بولسىمۇ، روھىي جاراھىتى شۇ پېتىچە ئىدى. _ بىر زەخىملەنگۈچىنىڭ جىسمانىي جەھەتتە ئەسلىگە كېلىپ ئۆيگە قايتقان كۆرۈنۈشىنى تېلېۋىزوردىن كۆرۈپ باققان بولۇشىمىز مۇمكىن. كىشىلەر بىز ھازىر ئۇنى ئۆيگە ئاپىرىپ، بىخەتەرلىكىنى قوغدايمىز، تۇرمۇشىنى داۋاملاشتۇرۇشىغا كاپالەتلىك قىلىمىز، دېيىشىدۇ. بۇنداق چاغلاردا يولدىشىمغا «ئۇلارنىڭ ھايات قېلىشى، ئۆيگە قايتىشى بىلەنلا تۇرمۇشى نورماللاشمايدۇ. ئۇچرىغان زەخىمنىڭ ئاسارىتىدىن قۇتۇلۇش، ئۇ بىر ئۇزۇن جەريان دەيمەن»،_ دېگەنىدى كارولىن. كارولىندىمۇ ماڭا ئوخشاش ئۆتمۈشتىكى يارىسىنىڭ ئاسارەتلىرى بار ئىدى. ئۇنىڭ بېشىدىكى ئىششىق يېنىشى بىلەن كۆرۈش قۇۋۋىتىمۇ ئەسلىگە كېلىشكە باشلىدى، لېكىن يەنىلا تۆت ئەتراپنى تولۇق كۆرەلمەيتتى، ياخشى ئاڭلىيالمايتتى. قولى ۋە بىلىكىدىكى نېرىپلارمۇ زەخىملەنگەن ئىدى. جىددىيلەشكەندە بەدىنى كونتروللۇقىدا ئەمەستەك بىلىنەتتى. پۇت – قولى نەرسىلەرنى ھېس قىلالمايتتى، ھەرىكەتچانلىقىنى يوقاتقان ئىدى. بۇ ۋەقە كارولىننىڭ ئائىلىسىگىلا ئەمەس، مەھەللىدىكىلەرگىمۇ چوڭ تەسىر كۆرسەتتى. ھەممەيلەننىڭ يېقىنلىرىغا، قوشنىلىرىغا، دوستلىرىغا بولغان ئىشەنچى تۆۋەنلەپ، بىسەرەمجان بىر خىل مۇھىت شەكىللەنگەن ئىدى. ئۇ ۋەقەدىن كېيىن كارولىننىڭ ئەڭ كىچىك ئۆگەي ئوغلى خېلىغىچە ئۇنىڭ يېنىدىن ئايرىلماي يۈردى. كارولىن ئۇنى ئاكىسى ياكى باشقا ئائىلە ئەزالىرى بىلەن كۆپرەك بىللە بولۇشقا ئۈندىگەندە ، ئۇ «ياق، مەن سىزگە ھەمراھ بولىمەن. سىزنىڭ يالغۇز قېلىشتىن قورقىدىغانلىقىڭىزنى بىلىمەن» دەپ جاۋاب بېرەتتى. كارولىن قايتىدىن مېڭىش ۋە ماشىنا ھەيدەشكە باشلىغاندا، چوڭ ئۆگەي ئوغلى ئۇنىڭ كەينىدىن ئەگىشىپلا يۈردى، چۈنكى ئۇمۇ ئاپىسىنىڭ ئۆزىنى يارىلاندۇرۇۋېلىشىدىن ئەنسىرەيتتى. ئوتتۇرانچى ئۆگەي ئوغلى كارولىننى قۇچاقلىسا ئۇنى يارىلاندۇرۇپ قويۇشىدىن ئەنسىرەيدىغان بولۇپ قالغان ئىدى. كارولىننىڭ بەزى دوستلىرى ۋە ئائىلە ئەزالىرى ئۇنى ھەددىدىن زىيادە قوغداشقا ئۇرۇنسا، يەنە بەزىلىرى ئۇنىڭ كەچۈرمىشىنى كىچىكلىتىپ كۆرسىتىش ئارقىلىق ئاسارەتتىن پاتراق ئەسلىگە كېلىشىگە ياردەم قىلماقچى بولۇشاتتى. _ كىشىلەر كەچۈرمىشىمدىن تولۇق خەۋەردار بولغاندا ناھايىتى بىئارام بولىدۇ، بۇ توغرۇلۇق پاراڭلىشىشىنى خالىمايدۇ. بۇنى تىلغا ئالمىسىلا، ئىشلار ئۆتۈپ كېتىدىغاندەك، ئۆتمۈشنى ئۇنتۇپ كەتسەملا تۇرمۇشۇم نورماللىشىدۇ دەپ قارايدۇ. ياكى بولمىسا ئۇ ئىشنى بىر «تاسادىپىيلىق» دەپ ئاتايدۇ، ئەمما مەن تاسادىپىيلىقتىن تاپانچىغا تەڭلەنگىنىم يوق. كىشىلەر ھازىرغىچە «جىنايەت» ياكى «ئوق چىقىرىش» دېگەن سۆزلەرنى تىلغا ئېلىشنى خالىمايدۇ،_ دەيدۇ كارولىن. _ قېيىنئاتام (مايكولنىڭ تاغىسى) مەن يارىلىنىپ ئۈچ – تۆت ئايغىچە ئائىلىمىزنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئالغان ئىدى. ئاڭلىسام ئۇ ئادەممۇ باشقىلارغا «كارولىن يۈز پىرسەنت ئەسلىگە كېلىپ بولدى» دەپ يۈرگۈدەك،_ دېدى كارولىن. _ ئۇ كىمگە چاقچاق قىلىدۇ؟ بۇ گەپ سۆزلەر پەقەت ئۆزىنىڭلا كۆڭلىنى خاتىرجەم قىلىدۇ خالاس،_ سۆزىنى داۋاملاشتۇردى كارولىن ئاچچىق كۈلۈپ. كۆپىنچە كىشىلەرنىڭ نەزىرىدە كارولىننىڭ تۇرمۇشى نورماللىققا قايتتى. ئۇنىڭ ئۆگەي ئوغۇللىرى توي قىلىپ، بالا – چاقىلىقمۇ بولدى. ھازىر ئۇلار مايكولدىن نەچچە مىڭ ئىنگلىز مىلى يىراقلىقتىكى ئامېرىكىدا ياشايدۇ، مايكولنىڭ ئۆچ ئېلىش ئۈچۈن ئۇلارنى ئىزدەپ كېلىش مۇمكىنچىلىكىمۇ ئىنتايىن تۆۋەن، لېكىن بۇنىڭلىق بىلەن كارولىننىڭ قورقۇنچلىرى بىردەملىكمۇ توختاپ قالغىنى يوق. _ مايكول بىزنىڭ قېرىندىشىمىز ئىدى. بىز بىلەن بىللە تۇراتتى، ھەم ئىشەنچىمىزگە ئېرىشكەن، ئۇنىڭ ماڭا ئېيتقان ئەڭ ئاخىرقى بىر جۈملە سۆزى: «نېمىشقا بۇنداق قىلىدىغانلىقىمنى ئۆزۈممۇ بىلمەيمەن!» بولدى. ئۇرۇق – تۇغقىنىمىز بولغان مايكول چېغىدا ئۆزىنىڭ نېمىشقا مېنى ئۆلتۈرمەكچى بولغىنىنى بىلمىسە، باشقا ناتونۇش كىشىلەردىن يەنە نېمىلەرنى كۈتۈش مۇمكىن؟_ دەپ سورىدى كارولىن. كارولىن ئۆزىنىڭ دائىم دەككە – دۈككە ئىچىدە ياشايدىغانلىقىنى، ناتونۇش بىرىنىڭ تۇيۇقسىز كېلىپ ئۇنى ئۆلتۈرىۋېتىدىغاندەك ھېس قىلىدىغانلىقىنى ئېيتتى. ئۇ بۇرۇنقىدەك سىرتتىكى مەنزىرىلەردىن بەخىرامان ھۇزۇرلىنالمايتتى. ھويلىسىنىمۇ بېزىمەيدىغان بولدى، چۈنكى كەينىدىن بىرىنىڭ مېڭىپ ئۆتۈشىمۇ ئۇنىڭغا چوڭ بېسىم ئېلىپ كېلەتتى. ئۇ يەنە ئۆي ئىچىدىمۇ خاتىرجەم بولالمايتتى. ئاگاھلاندۇرۇش ئەسۋابىنى يېنىدا ئېلىپ يۈرمىسە، تاپالمايلا قالسا ئالاقزادە بولۇپ نەپسى قىسىلاتتى. _ مەن خېلىغىچە پاجىئە يۈز بەرگەن كونا ئۆيىمىزدە تۇردۇم. مايكولنىڭ ئۆيۈمنى مەندىن تارتىۋېلىشىغا يول قويمىدىم، بۇرۇنقى كۈنلىرىمنى ئەسلىگە كەلتۈرمەكچى ئىدىم،_ دېدى كارولىن. ۋاھالەنكى، ئۆلۈمنىڭ بوسۇغىسىغا تۇتاشقان بۇ ئۆيدە ياشاش كارولىن ئۈچۈن ئىنتايىن ئازابلىق ۋە قاباھەتلىك بولدى. شۇڭا ئۇ بۇ جاراھەتتىن يىراقلىشىش ئۈچۈن ئامېرىكىنىڭ جەنۇبىدىكى گۈزەل ھەم بىخەتەر بىر مەھەللىگە كۆچۈپ كەلدى. بۇنىڭلىق بىلەن ئۇنىڭدىكى قورقۇنچ، ئازاب يېنىكلەپ قالمىدى. _ 16 يىلنىڭ ياقى بۇ قاباھەتتىن قۇتۇلالمىدىم، بۇنى مەن ياشاش دېيەلمەيمەن،_ دېدى كارولىن. ئۇ ئۆزىنى ئۆتمۈشنىڭ ئىسكەنجىسىدىن قۇتقۇزۇپ چىقىشقا شۇنچىلىك تەشنا ئىدى. كارولىن بىلەن پاراڭلىشىش جەريانىدا ئۇنىڭ ۋۇجۇدىدىن ئۇرغۇپ تۇرغان مۇھەببەت، ئىرادە ۋە قەتئىيلىكنى سېزىپ تۇردۇم. شۇنىڭ بىلەن بىرگە ئۇنىڭ ئۆتمۈش ۋە قورقۇنچتا قاپسىلىپ قېلىشىغا سەۋەبچى بولۇۋاتقان مۇنداق ئىش – ھەرىكىتىنى بايقىدىم: ئۇ ھېس قىلغانلىرىنى زورلاپ ئۆزگەرتىشكە، ھەقىقىي تۇيغۇلىرىنى باشقا بىر ھېس – تۇيغۇلارغا ئالماشتۇرۇشقا تىرىشاتتى. _ بىلىمەن، مەن ناھايىتى تەلەيلىك. مەن ھايات قالدىم. ئەتراپىمدا مېنى سۆيىدىغان نۇرغۇن يېقىنلىرىم بار،_ دېدى كارولىن. _ شۇنداق!_ دېدىم مەن،_ دېگىنىڭىز ئىنتايىن توغرا، لېكىن ئازابلانغان ۋاقتىڭىزدا ئۆزىڭىزنى زورلاپ خوش قىلىشىڭىز ھاجەتسىز. بۇ ئەسلىگە كېلىشىڭىزگە قىلچىلىكمۇ ياردەم قىلالمايدۇ. بۇنداق كېتىۋەرسە ئۆزىڭىزنى خۇشال ياشىيالمىغانلىقىڭىز ئۈچۈن گۇناھكار ھېس قىلىسىز. ئۇنىڭ ئورنىغا ئازاب، قورقۇنچلىرىڭىزنى ئېتىراپ قىلىڭ. ئاندىن باشقىلارنىڭ ئېتىراپ قىلىشىغا ئېرىشىش ئىستىكىدىن ۋاز كېچىڭ. ئۇلار سىز ئۈچۈن ياشاپ بېرەلمەيدۇ، تۇيغۇلىرىڭىزنى ھېس قىلالمايدۇ. كارولىن ئەسلى ئۆزى ھەقلىق بولغان ئازاب ۋە قورقۇنچنى ھېس قىلىشنىڭ ئورنىغا، باشقىلارنى ئۆز ھېس – تۇيغۇلىرىدىن قوغداشقا ئۇرۇنغان. بىزنى ھەقىقىي سۆيىدىغان كىشىلەر بىزگە ئەڭ خەيرىلىك ئىشلارنى تىلەيدۇ. ئۇلار بىزنىڭ ئازار يىيىشىمىزنى خالىمايدۇ، شۇڭا بىزمۇ ئۇلارنىڭ ئۈمىد قىلغىنىدەك ھالىتىمىزنى كۆرسىتىشكە تىرىشىمىز. لېكىن ھېس-تۇيغۇلىرىمىزنى ئىنكار قىلىش ياكى كىچىكلىتىپ كۆرسىتىش ئەكسىچە ناچار ئاقىۋەت كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. كارولىن يارىلانغاندىن كېيىن يولدىشى ئىككىسى بىخەتەرلىكنى كۆزلەپ بىر ئىت بېقىۋالغان بولۇپ، يېقىندا بۇ ئىت ئۆلۈپ كېتىدۇ. يولدىشى ھازىرغىچە ئۇ ئىتنىڭ كارولىنغا بەرگەن بىخەتەرلىك تۇيغۇسىنى چۈشىنىپ يېتەلمىگەن، شۇڭلاشقا كارولىن يېڭى ئىت بېقىۋېلىشقا ئالدىرىغاندا، يولدىشى ئۆزىنىڭ ئازراق ۋاقىتقا ئېھتىياجلىق ئىكەنلىكىنى ئېيتىپ، بۇ ئىشنى كەينىگە سۆرەيدۇ. _ مېنىڭ بۇ ئىشقا بەك ئاچچىقىم كەلدى، لېكىن يولدىشىمغا ھېچنېمە دېيەلمىدىم. ئەسلىدە ئۇنىڭغا «ئىت بولمىسا يالغۇز تۇرۇشتىن قورقىمەن» دېيىشىم كېرەك ئىدى. لېكىن ئۇنداق قىلالمىدىم. ئۇ مېنى توغرا چۈشىنىدۇ دەپ ئويلاپتىمەن. ھازىرغىچە قورقۇنچنىڭ ئىسكەنجىسىدىن چىقالمايۋاتقانلىقىمنى ئۇنىڭغا بىلدۈرگۈم يوق. نېمىشقا ئۇنداق ئويلايدىغىنىمنى ئۆزۈممۇ بىلمەيمەن،_ دېدى كارولىن. چۈنكى ئۇ يولدىشىنىڭ ئەنسىرىشىنى، ئۆزىنى ئەيىبلىشىنى خالىمايتتى، ئەمما بۇ ئارقىلىق يولدىشىنى ئەر – ئاياللىق مۇناسىۋىتىدىكى ھالقىلىق نەرسىلەردىن مەھرۇم قىلىۋاتاتتى. يەنى ئۇنىڭغا ئايالىنى قوغداش پۇرسىتىنى بەرمەيۋاتاتتى. كارولىن ئوغۇللىرىغىمۇ شۇنداق قىلىۋاتقانلىقىنى تىلغا ئېلىپ: _ ئۇلار مېنىڭ قانچىلىك ئازابلىنىۋاتقانلىقىمنى بىلمەيدۇ. بۇنى ئۇلارغا بىلدۈرگۈم يوق،_ دېدى. _ ئەمما سىز ھەممىڭلارنى ئالداۋاتىسىز. ئائىلىڭىزگە ھەقىقىي ئۆزىڭىزنى بىلىش پۇرسىتىنى بەرمەيۋاتىسىز. ئۆزىڭىزنىلا ئەمەس، ئۇلارنىمۇ ئەركىنلىكتىن مەھرۇم قىلىۋاتىسىز. مەسىلە سىزنىڭ مۇرەككەپ ھېس – تۇيغۇلىرىڭىزنى ھەل قىلىش ئۇسۇلىڭىزدا ئىكەن،_ دېدىم كارولىنغا. كارولىن باشقىلاردىن ئۆز ھېس – تۇيغۇلىرىنى يوشۇرۇش ئارقىلىق، ئۇلارغا بولغان مەسئۇلىيىتىدىن قاچقان ئىدى. ئۆزىدىن كەتمىگەن بۇ قورقۇنچنىڭ سەۋەبى كارولىننىڭ ئۆتمۈشكە ۋە مايكولغا بەك كۆپ ئىمتىياز بېرىۋەتكەنلىكىدە ئىدى. _ ۋەقە يۈز بەرگەن يىلى بىزنىڭ توي قىلغىنىمىزغا ئەمدىلا ئۈچ يىل بولغان ئىدى. مەن ئۆگەي ئوغۇللىرىم بىلەن چىقىشىپ ئۆتۈشكە، گۈزەل بىر ئائىلە قۇرۇشقا تىرىشىۋاتقانىدىم، لېكىن مايكول بۇ ئارزۇلىرىمنى كۆپۈككە ئايلاندۇردى،_ كارولىننىڭ چىشلىرى غۇچۇرلاپ، مۇشتى تۈگۈلدى. _ ئۇ سەۋەبچى بولدىمۇ؟_ دەپ سورىدىم مەن. _ ئۇ مېنى نىشانلىدى. ئۆيۈمگە تاپانچا بىلەن كېلىپ، بېشىمغا ئىككى پاي ئوق ئاتتى ۋە مېنى شۇ ھالدا تاشلاپ قويۇپ قېچىپ كەتتى،_ دېدى كارولىن. _ شۇنداق، مايكول سىزگە تاپانچا تەڭلىدى. سىزمۇ ھايات قېلىش ئۈچۈن قولىڭىزدىن كەلگىنىنى قىلدىڭىز، لېكىن ھېچكىم ئىچكى دۇنيارىڭىزنى ياكى ئىنكاسىڭىزنى كونترول قىلالمايدۇ. سىز نېمىشقا ئۇنىڭغا بۇنچە چوڭ ئىمتىياز بېرىسىز؟_ دەپ سورىدىم. كارولىن كىشىنى چۆچۈتىدىغان، شۇنداق رەھىمسىز بىر ئۇسۇلدا زىيانكەشلىككە ئۇچرىغانىدى. ئۇ ۋەقە تۈپەيلى كېلىپ چىققان غەزەپ، قايغۇ، قورقۇنچ قاتارلىق تۇيغۇلارنى تولۇق ھېس قىلىشقا ھەقلىق، ئەمما بۇ 16 يىل بۇرۇنقى ئىش. مايكول تۈرمىدىن چىققان تەقدىردىمۇ ئۇنىڭ ساياھەت قىلىشى چەكلەنگەن، كارولىننى ئىزدەپ كېلەلمەيدۇ، شۇڭا ھېچقانداق تەھدىتمۇ ئېلىپ كېلەلمەيدۇ. كارولىن غەزەپنى ئىپادىلەش ئېھتىياجىنى تونۇپ يېتىشى كېرەك، شۇنداق قىلغاندىلا ئۇنىڭ ئىچكى دۇنياسى قايتىدىن ئۆز كونتروللۇقىغا ئۆتىدۇ. مەن كارولىنغا تەسەۋۋۇرىدا مايكولنى بىر ئورۇندۇققا باغلاپ، ئۇنى ئۇرۇشنى ئېيتتىم. ئۇنىڭغا «ماڭا بۇنداق مۇئامىلە قىلىشقا قانداق پېتىندىڭ؟» دەپ ۋارقىراڭ، ئاچچىقىڭىزنى چىقىرىڭ، دېدىم. ئۇ ماڭا بۇنداق قىلىشتىن قورقىدىغانلىقىنى ئېيتتى. _ قورقۇنچ تۇغما بولمايدۇ، بىز ئۇنى كېيىن ئۆگىنىمىز. ھاياتىڭىزنى قورقۇنچقا تاشلاپ بەرمەڭ. سۆيگۈ بىلەن قورقۇنچ تەڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرالمايدۇ. بولدى بەس، يېتەر! يەنە قورقۇنچ بىلەن ياشاۋېرىشكە ۋاقتىڭىز يوق. _ ئەگەر مەن ئۇنىڭغا غەزەپلەنسەم، ئۇرسام، ئورۇندۇقتا ھېچنېمە قالمايدۇ،_ دېدى كارولىن. _ مايكول بىنورمال ئادەم. بىنورمال ئادەملەرنىڭ زېھنىمۇ نورمال بولمايدۇ. سىز بىنورمال كىشىلەرنىڭ ھاياتىڭىزغا قانچىلىك تەسىر كۆرسىتىشىنى ئۆزىڭىز بەلگىلەيسىز. _ بۇ ۋەھىمە ۋە ئازابتىن يەتكۈچە تويدۇم،_ دېدى كارولىن،_ شۇنچىلىك يالغۇزسىرايمەن. يېڭى دوست تۇتۇشتىن، يېڭى ئىشلارنى قىلىشتىن ئۆزۈمنى تارتىپ كەلدىم. ئۆزۈمنى بېكىنمە ھالەتتە ساقلىدىم. چىرايىمدىن جىددىيلىك ۋە ئەندىشە يېغىپ تۇرىدۇ، پاراڭلىرىممۇ ئاز. يولدىشىم چوقۇم ئۇ ئىلگىرى تونۇيدىغان، ئۆزىگە ياتلىق بولغان شۇ خۇشال – خۇرام ئايالنى قايتۇرۇپ كېلىشنى خالايدۇ. مېنىڭمۇ شۇ ھالىتىمگە قايتقۇم بار. بىز بەزىدە بىزنى بىئارام قىلىدىغان، ئازابلىق ھېس – تۇيغۇلاردىنلا ئەمەس، گۈزەل ھېس – تۇيغۇلاردىنمۇ قاچىمىز، يەنى قىزغىنلىق، خۇشاللىق ۋە بەخىتتىنمۇ قاچىمىز. زىيانكەشلىككە ئۇچرىغاندا، بىر قىسىم پىسخىكىمىز بىزنى زىيان سالغۇچى دەپ تونۇيدۇ، بۇنىڭ تۈرتكىسىدە ئۆزىمىزنى جازالايمىز، خۇشال بولۇشتىن قاچىمىز ۋە بەزى تۇغما ئىمتىيازلىرىمىزدىن ئۆزىمىزنى ئۆزىمىز مەھرۇم قىلماقچى بولىمىز، شۇڭا مەن دائىم «تۈنۈگۈنكى زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچى بۈگۈنكى زىيانكەشلىك قىلغۇچىغا ئۆزگىرىدۇ» دەيمەن. بىز كۆنگەن ئىشلارغا خۇمار بولۇپ قالىمىز. قايسى ئىشنى كۆپرەك قىلساق شۇنىڭغا ماھىر بولىمىز. دائىم جىددىيلەشسەك، جىددىيلىشىشكە تېخىمۇ ئۆگىنىپ قالىمىز. دائىم قورقساق، قورقۇنچىمىز ئاشسا ئاشىدۇكى ھەرگىزمۇ ئازلىمايدۇ. رېئاللىقنى ئىنكار قىلىشقا كۆنسەك، چىن ھېس – تۇيغۇلىرىمىز سەل قاراشقا ئۇچراۋېرىدۇ. كارولىن تۇرمۇشىدا دائىم باشقىلارنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرايمەن، دېگەن ئاڭغا كۆنۈپ قالغان. ئۇ يەنە ئۆزىنى ئۆزى «ماشىنىنى بەك تېز ھەيدىمەسلىكىم كېرەك؛ قولۋاقنىڭ سۈرئىتى بەك ئىتتىك بولماسلىقى كېرەك؛ ئۇ يەرگە بارماسلىقىم كېرەك؛ بۇنى قىلماسلىقىم كېرەك…» دېگەندەك نۇرغۇن چەكلىمىلەرنىڭ ئىچىگە بەند قىلىۋالغانىدى. _ ئۆزىڭىزگە ئۇنچە كۆپ قائىدىلەرنى تۇرغۇزۇۋالماڭ،_ دېدىم كارولىنغا،_ ئۇنىڭ ئورنىغا تاللاش ھوقۇقىڭىزنى، تۇرمۇشتىكى رولىڭىزنى ئەسكەرتمەكچىمەن. ھازىرنىڭ ئۆزىدە ياشاشنى تاللاڭ، خۇشاللىق ۋە بەخت ئېلىپ كېلىدىغان ئىشلارغا دىققىتىڭىزنى بېرىڭ. مەن يەنە كارولىنغا «ئۆز ھېس – تۇيغۇلىرىڭىزنى، كۆرگەن، تۇتقان، پۇرىغان ۋە تېتىغان نەرسىلىرىڭىزنى ياخشى كۆزىتىڭ، ئەمدى تۇرمۇشىڭىزدىن ھۇزۇرلىنىدىغان، كۈلىدىغان، ئۆتمۈشنى ئۇنتۇيدىغان ۋاقتىڭىز كەلدى» دېدىم. _ مەن تېخى ھايات، بۇنىڭدىن تولىمۇ مىننەتدارمەن،_ دېدى كارولىن. _ ناھايىتى توغرا! ئەمدى شۇ خىل بەخت تۇيغۇسىنى ھەر كۈنى ئۆزىڭىزگە ئەسكەرتىپ تۇرۇڭ،_ دېدىم. مەن يەنە ئۇنىڭغا بىر ھەقىقىي ئەركىنلىككە ئېرىشىش مەشىقىنى ئۆگەتتىم. ئۇنىڭغا ئۆتمۈشتىكى كەچۈرمىشىنى بىر پارچە قەغەزگە يېزىپ، ئاندىن ئارقا ھويلىسىغا چوڭقۇر ئورەكتىن بىرنى كولاشنى ئېيتتىم. «بىلىمەن، بۇنداق ئىسسىق ھاۋادا ئورەك كولاش ئاسانغا توختىمايدۇ، لېكىن چوڭقۇر ئورەكتىن بىرنى كولاڭ ۋە كەچۈرمىشىڭىز يېزىلغان قەغەزنى شۇ جايغا كۆمۈۋېتىڭ، ئاندىن ئۆيگە قايتىپ كىرىپ ئۆزىڭىزنى قايتىدىن تۇغۇلدۇم دەپ ئويلاڭ. سىز ئۆتمۈشىڭىزنى دەپنە قىلىپ بولدىڭىز، يېڭىچە تۇرمۇشىڭىزنى باشلىسىڭىز تامامەن بولىدۇ.» كارولىن بىلەن ئۇچرىشىپ بىر ئايدىن كېيىن ئۇنىڭدىن بىر پارچە خەت تاپشۇرۇپ ئالدىم. ئۇ خېتىدە يولدىشى بىلەن بىللە كاناداغا يېڭى تۇغۇلغان نەۋرىسىنى كۆرگىلى بارغانلىقىنى، ئۇنىڭدىن سىرت ۋەقە يۈز بەرگەن كونا ئۆيىنىمۇ زىيارەت قىلغانلىقىنى، ئەينى چاغدىكى دۇب ۋە ئېرەن دەرىخى كۆچەتلىرىنىڭ ھازىر باراقسان دەرەخلەرگە ئايلانغانلىقىنى، يېڭى ئۆي ئىگىسىنىڭ ئۆينىڭ ئالدىغا پىشايۋان چىقارغانلىقى قاتارلىقلارنى يېزىپتۇ، ئۇ يەنە خېتىدە «بۇ جاي بۇرۇنقىدەك كۆڭلۈمنى غەش قىلماس بولۇپ قاپتۇ» دەپتۇ. دېمەككى، ئۆتمۈشنىڭ قاباھەتلىك ئەسلىمىلىرى ئۇنى بۇرۇنقىدەك قىينىيالمايدىغان بولغانىدى. مانا بۇنى ئۆتمۈشكە سالاۋات دەيمىز. بىز ئۆتمۈشتىن ئۇزاپ كەتتۇق، يۈزلىنىشىمىزگە تېگىشلىكى دەل كۆز ئالدىمىزدىكى دەقىقىلەر. * * * بىز ھېس – تۇيغۇلىرىمىزنى ئىنكار قىلىشقا ئادەتلەنگەندە، ھەقىقىي تۇيغۇلىرىمىزنى پەرق ئېتىش، ئىپادىلەش ۋە ئۇلارنى قويۇپ بېرىشىمىز تەسكە چۈشىدۇ. ھېس – تۇيغۇلىرىمىزنىڭ ئىچىمىزدە قاپسىلىپ قېلىشىغا سەۋەبچى بولىدىغان ئىشلاردىن بىرى ئوي – پىكرىمىز بىلەن تۇيغۇلىرىمىزنى ئارىلاشتۇرۇپ قويۇش. مەن كىشىلەرنىڭ «بۈگۈن چۈشتىن كېيىن شەھەر مەركىزىگە بېرىپ بەزىبىر ئىشلارنى بېجىرمىسەم بولمايدىغاندەك ھېس قىلىۋاتىمەن» ياكى «مۇنداقراق گىرىم قىلسىڭىز كۆزىڭىزنىڭ گۈزەللىكى تېخىمۇ گەۋدىلىنىدىغاندەك ھېس قىلىمەن» دېگەندەك گەپلەرنى قىلغىنىدا ناھايىتى ھەيران قالىمەن. بۇنى «ھېس قىلىش» دېمەيمىز، بۇلار سىزنىڭ ئوي – پىكرىڭىز، ئامال – چارىڭىز، پىلانلىرىڭىز خالاس. تۇيغۇلار ئېنېرگىيەگە تولغان بولىدۇ. بىز ئۇلاردىن قاچماستىن ھېس قىلىشىمىز، ئۇلار بىلەن بىللە بولۇشىمىز لازىم. قارىماققا ئاساندەك تۇيۇلغان بىلەن ھېس – تۇيغۇمىزنى چىن ھالەتتە قوبۇل قىلىشنىڭ ئۆزىلا زور جاسارەت، يۈرەك تەلەپ قىلىدۇ. بىر كۈنى ماڭا بىرىدىن تېلېفون كەلدى، ئۇنىڭ ئېيتىشىچە دادىسى كېسىلىنىڭ ئاخىرقى باسقۇچىغا كېلىپ قاپتۇ. ئۇ مەندىن دادىسى ۋە ئائىلىسىدىكىلەر بىلەن كۆرۈشۈشۈمنى ئۆتۈندى. گەرچە مەن كىشىلەرنىڭ تۇرمۇشىدىكى نۇرغۇن جەبىر – جاپالارغا شاھىت بولغان بولساممۇ، بۇ ئائىلىنىڭ سەرگۈزەشتىسى مېنى تولىمۇ ئېچىندۇردى. چاقلىق ھارۋىغا چۈشۈپ قالغان دادىسى سۆزلەش، يېيىش ۋە ھەرىكەت قىلىش قابىلىيىتىدىن قالغان بولۇپ، ئاپىسى بىلەن ئۇ دادىسىنىڭ ھاجىتىدىن يۈگۈرۈپ يۈرۈپ چىقسىمۇ، لېكىن يەنىلا كېسىلىنىڭ يامانلىشىشىنى توسۇپ قالالمىغانىدى. بۇ بىر ئائىلە كىشىلىرى بىلەن ئۇچراشقاندا، ئۇلارغا قانداق ياردەم قىلالايدىغانلىقىمنى بىلەلمىگەن ئىدىم. دېمىم ئىچىمگە چۈشۈپلا كەتتى. مەن ئايالىغا ئۇنىڭ قولىنى تۇتۇپ، مەڭزىگە سۆيۈشنى، ئۇنىڭغا ھەمراھ بولۇشنى ئېيتتىم. مەن ئۇ كىشىنىڭ يەنە بىر قولىنى تۇتتۇم ۋە ئۇنىڭ كۆزلىرىدىن چارىسىزلىق، ئاجىزلىقنى كۆردۈم. بىز ئۇنىڭغا سۈكۈت ئىچىدە ھەمراھ بولدۇق. مانا مۇشۇنداق بىر – بىرىمىزگە ھەمراھ بولۇش جەريانىدا، بىئاراملىق ئىچىدە بىمالال بولۇشقا تىرىشتۇق. جىمجىتلىق خېلىغىچە داۋاملاشتى . تۆت كۈندىن كېيىن، ئۇ ئەرنىڭ ۋاپات بولغانلىق خەۋىرىنى تاپشۇرۇپ ئالدىم. گەرچە ئۆزۈمنى ئۇلارغا ھېچقانداق ياردەم قىلالمىدىم دەپ ھېس قىلغان بولساممۇ، ئۇنىڭ ئوغلى مېنىڭ ئۇلارغا زور رىغبەت ۋە مەدەت ئاتا قىلغانلىقىمنى ئېيتتى. بەلكىم پايدىسى تەگكىنى ئۇلارغا بىر – بىرىگە ھەمراھ بولۇش پۇرسىتى يارىتىپ بەرگىنىم بولسا كېرەك، يەنى ھېچقانداق ئۆزگىرىش ۋە مۆجىزىنى كۈتمەستىن، ھايات ۋە مامات ئالدىدا بىر – بىرىگە ھەمراھ بولۇش پۇرسىتى. بۇ بىر ئائىلە كىشىلىرىدىن ئىلھام ئالغاندىن كېيىن، مەن ئۆزۈم ئەزەلدىن قىلىپ باقمىغان بىر ئىشنى قىلدىم. مەن تار مۇھىتقا قاپسىلىپ قېلىشقا ئۆچ ئىدىم، چۈنكى ئۇ مېنى ناھايىتى جىددىيلەشتۈرۈۋېتەتتى. MRI تەكشۈرۈشىدىن بۇرۇن، مەن دائىم ناركوز قىلىشنى تەلەپ قىلاتتىم، لېكىن ئالدىنقى ھەپتە دۈمبەمنى ناركوزسىز تەكشۈرتۈش قارارىغا كەلدىم. MRI ماشىنىسىنىڭ ئىچى تار بولۇپلا قالماي، ئادەمنى بىئارام قىلىدىغان ئاۋاز چىقىراتتى. تەكشۈرۈش باشلىنىشى بىلەن ماشىنا ئىچىگە كىردىم، ماشىنىنىڭ ئاۋازى بارغانچە كۈچەيدى. نېپىز بىمار كىيىمى بىلەن داق ماشىنىغا ئەگرى ئومۇرتقامنىڭ تېگىشى قورقۇنچۇمنى پۈتۈن بەدىنىمگە تارقىتىۋەتتى. ماشىنىنىڭ ئاۋازى بومبا پارتلىغاندەك ئاڭلىنىپ، خۇددى پۈتۈن دوختۇرخانىنى خارابىلىككە ئايلاندۇرۇپ قويىدىغاندەك بىلىنىشكە باشلىدى. ئۆزۈمنى بۇلارغا بەرداشلىق بېرەلمەي ۋارقىراپ سالىمەن دەپ ئويلىغانىدىم، ئەمما ئۆزۈمگە «شاۋقۇن قانچە كۈچەيگەنسېرى، مەن شۇنچە ئازادىلىك ھېس قىلىمەن» دېدىم. شۇ تەرىقىدە ناركوزسىز 40 مىنۇتنى ماشىنا ئىچىدە ئۆتكۈزدۈم. بىئارامچىلىقنى قوبۇل قىلىش قابىلىيىتىم تۇيۇقسىزلا پەيدا بولۇپ قالمىغان ئىدى، بەلكى بۇ مېنىڭ ئۇزۇن يىللىق مەشىق قىلىشىمنىڭ مەھسۇلى ئىدى. ھېس – تۇيغۇلىرىمىزدىن قاچماي ئۇلارغا دادىللىق بىلەن يۈزلىنىش ئارقىلىق «قاچقۇن»لارنىڭ تۈرمىسىدىن ئازاد بولالايمىز. تۇيغۇلىرىمىزنىڭ ھەربىر ھۈجەيرىلىرىمىزدىن ئېقىپ ئۆتىشىگە يول قويۇش بىلەن ئۇلارنى ئۇزۇتۇپ قويالايمىز. «قاچقۇن»لارنىڭ تۈرمىسىدىن ئازاد بولۇشىڭىزغا ياردەم بېرىدىغان ئاچقۇچلار :
|
Chapter 2 NO PROZAC AT AUSCHWITZThe Prison of AvoidanceOne day when Marianne was five and we were living in a tiny apartment in Baltimore, she came home from school crying. She hadn’t been invited to a birthday party, and her heart was crushed, her face red with emotion, her cheeks covered in tears. I didn’t know anything about how to be present with feelings. I didn’t know how to let her have her own feelings. In those days, I was in complete denial about my past. I never spoke of Auschwitz. Even my own children wouldn’t know I was a survivor until Marianne was in middle school and found a book about the Holocaust. When she showed her father the pictures of starving, skeletal people in Auschwitz and demanded to know what terrible calamity had people dying behind barbed wire, it broke my heart to listen as he told her I’d been a prisoner there. I hid in the bathroom, unsure how to meet my daughter’s eyes. When Marianne came home from kindergarten in tears, her sadness made me sad and uncomfortable. So I led her by the hand into the kitchen and made her a chocolate milkshake. I served her a big piece of Hungarian seven-layer chocolate cake. That was my remedy—eat something sweet. Cure your discomfort with food. Food was my answer to everything. (Especially chocolate. And especially Hungarian chocolate, with unsalted butter. Don’t ever put salt in the butter and make a Hungarian anything!) I didn’t know it then, but we disable our children when we take away their suffering. We teach them that feelings are wrong or scary. But a feeling is only a feeling. There’s no right or wrong. There’s just my feeling and yours. We are wiser not to try to reason others out of their feelings, or try to cheer them up. It’s better to allow their feelings and keep them company, to say, “Tell me more.” To resist saying what I used to tell my children when they were upset because someone had teased or excluded them: “I know how you feel.” It’s a lie. You can’t ever know how someone else feels. It’s not happening to you. To be empathetic and supportive, don’t take on other people’s inner life as if it is your own. That’s just another way of robbing others of their experience—and of keeping them stuck. I like to remind my patients: the opposite of depression is expression. What comes out of you doesn’t make you sick; what stays in there does. I recently talked with a beautiful man who counsels children in the Canadian foster care system. He helps young people grieve the loss of family, security, and safety that many never had in the first place. I asked what motivates his work, and he told me about a conversation he had with his father, who was dying of cancer. “Why do you think you got cancer?” he asked. His father replied, “Because I never learned to cry.” Of course, many factors account for each person’s potential for health and disease, and we do great damage to ourselves when we believe we’re to blame for our illnesses or injuries. But I can say with certainty that the emotions we don’t allow ourselves to express or release stay bottled inside, and whatever we’re holding on to affects our body chemistry and finds expression in our cells and neural circuitry. In Hungary we say, “Don’t inhale your anger to your breast.” It can be harmful to hold on to feelings and keep them locked inside. Trying to shield others or ourselves from our feelings doesn’t work in the long run. But many of us are trained from a young age to disown our inner responses—in other words, to give up our genuine selves. A child says, “I hate school!” and a parent replies, “Hate is a strong word,” or “Don’t say hate,” or “It can’t be that bad.” A child falls down and skins her knee, and a grown-up says, “You’re okay!” In trying to help children regroup or bounce back from hurt or difficulty, caring adults can minimize what the child is going through, or inadvertently teach that some things are permissible to feel and others aren’t. Sometimes the cues to change or deny a feeling are less subtle: Calm down! Get over it. Don’t be such a crybaby. More than by what we say, children learn by watching what we do. If adults create a home environment where anger isn’t allowed to be expressed, or where anger is vented in harmful ways, children learn that strong feelings aren’t permissible or safe. Many of us are in the habit of reacting instead of responding to what’s going on. We’ve often learned to hide from our emotions—suppress them, medicate them, run away. One of my patients, a physician addicted to prescription drugs, called me early one morning. “Dr. Eger,” he said, “I realized last night there was no Prozac at Auschwitz.” It took me a moment to digest what he’d said. There’s a huge difference between selfmedicating, as he was doing, and taking necessary medications that have the potential to save lives. But he made a good point. He’d begun reaching outside himself for an escape from his feelings, and he’d become hooked on drugs he didn’t need. At Auschwitz, nothing came from without. There was no way to numb ourselves, to take the edge off, to check out for a while, to forget the reality of torture and hunger and imminent death. We had to learn to be good observers of ourselves and our circumstances. We had to learn to just be. Yet I don’t remember ever crying in the camps. I was too occupied with survival. The feelings came later. And when they came, for many, many years I managed to avoid them, to keep running away. But you can’t heal what you don’t feel. More than thirty years after the war, as part of my ongoing work as a trauma specialist with the US military, I was asked to serve on a prisoner-of-war advisory committee. Every time I visited Washington, DC, to meet with the committee, someone would ask if I’d been to the Holocaust Memorial Museum. I’d already returned to Auschwitz, I’d stood on the ground where I was separated from my parents, under the sky that had received their bodies as they became smoke. Why would I go to a museum about Auschwitz and other concentration camps? Been there, done that, I thought. For six years I served on the committee, and for six years I avoided setting foot in the museum. And then one morning I was sitting at the mahogany table in our meeting room, my name etched on a little plaque in front of me. And I realized that was then, this is now. I’m Dr. Eger. I made it out. And as long as I avoided the museum, as long as I convinced myself I’d already overcome the past and had no need to face it again, a part of me was still stuck there. A part of me wasn’t free. So I gathered all my courage and visited the museum. It was every bit as excruciating as I’d feared. I got so flooded with emotion when I saw the photographs of the arrival platform at Auschwitz in May 1944 that I almost couldn’t breathe. And then I came to the cattle car. It was a replica of an old German train car built to transport livestock. Visitors could climb inside and feel how dark and small a space it was; feel what it was like to be packed in so tight you were sitting on top of other people; imagine sharing one bucket of water and one bucket for waste with hundreds of people; imagine riding all day and all night without stopping, the only food a stale loaf of bread shared among eight or ten other prisoners. I stood outside the cattle car, completely paralyzed. Frozen. People crowded behind me, waiting quietly, respectfully, for me to step inside. For many minutes I couldn’t do it—and then it took every ounce of strength I could muster to coax one foot and then the other through the narrow door. Inside, a wave of terror came over me and I thought I might vomit. I curled up in a heap, reliving the final days I saw my parents alive. The relentless churn of the wheels on the track. When I was sixteen, I didn’t know we were going to Auschwitz. I didn’t know that soon my parents would be dead. I had to survive the discomfort and uncertainty. But somehow, that was easier than reliving it now. This time I had to feel it. This time I cried. I lost track of time sitting there in the dark with my pain, barely noticing as other visitors entered, shared the dark, moved on. I sat for an hour, maybe two. When I finally got out, I felt different. A little lighter. Emptied out. All my grief and fear weren’t gone. Every swastika in every photograph, every hardened eye of an SS officer standing guard made me flinch. But I’d allowed myself to revisit the past and face the feelings I’d been running from for so many years. * * * There are many good reasons why we avoid our feelings: they’re uncomfortable, or they’re not the feelings we think we should be having, or we’re afraid of how they might hurt others, or afraid of what they could mean—what they might reveal about the choices we’ve made or the ones we will make going forward. But as long as you’re avoiding your feelings, you’re denying reality. And if you try to shut something out and say, “I don’t want to think about it,” I guarantee that you’re going to think about it. So invite the feeling in, sit down with it, keep it company. And then decide how long you’re going to hold on to it. Because you’re not a fragile little somebody. It’s good to face every reality. To stop fighting and hiding. To remember that a feeling is just a feeling—it’s not your identity. * * * One September morning sixteen years ago, Caroline was just starting a load of laundry, enjoying a quiet day alone in her house in rural Canada, when there was a knock at the door. She could see through the front window that it was Michael, her husband’s cousin. Michael was her age—in his early forties. He had been in trouble much of his life—theft, petty crime, drug abuse—and was finally ready for a second chance. Though he’d recently moved in with his girlfriend, Caroline and her husband had been the family members who’d taken him in to help him turn his life around, setting him up with a job and a stable environment. He’d become a fixture in their lives, another trusted adult who often joined Caroline, her husband, and her three stepsons for dinner. As much as she cared for Michael and felt good about helping him, for a second Caroline considered pretending she wasn’t home. Her husband was out of town, the boys were finally back in school after summer break, and she didn’t want Michael’s visit to interrupt all the things she’d planned to accomplish on her first morning alone in three months. But it was Michael—a relative she loved, who loved her in return, who relied on her family. She opened the door and invited him in for coffee. “Boys are back at school already,” she said, making small talk as she put the mugs and cream on the table. “I know.” “Tom’s gone, too, for a couple of days.” That’s when he pulled out a handgun. He put it to her head, told her to get on the floor. She knelt by the refrigerator. “What are you doing?” she said. “Michael, what are you doing?” She could hear him undoing his belt, unzipping his jeans. Her throat was dry. Her heart pounded. She’d taken a self-defense class in college, and words formed in her mouth, the things she’d been taught to say if someone assaulted you. Use his name. Talk about family. She kept the words coming, her voice somehow sure and steady, talking about Michael’s parents, the boys, family holidays, favorite fishing spots. “Okay, I won’t rape you,” he finally said. His voice was so offhand and casual, as though he were saying, “I don’t think I’ll have any coffee after all.” But he kept the gun pressed to her head. She couldn’t see his face. Was he high? What did he want? He seemed to have planned this out, to know he would find her home alone. Was he going to rob her? “Take anything you want,” she said. “You know where to find everything. Just take it, all of it.” “Yeah,” he said. “That’s what I’m gonna do.” She felt him move, as though ready to step away. Then he stood still again, gun hard against her skull. “I don’t know why I’m doing this,” he said. A noise filled the room. Her head throbbed and burned in pain. The next thing she knew, she was gaining consciousness. She didn’t know how long she’d been passed out on the kitchen floor. She couldn’t see anything. She tried to get up, but there was so much blood she kept slipping, falling back down on the floor. She heard footsteps on the basement stairs. “Michael?” she called out. “Help me!” It didn’t make any sense to ask the person who’d just shot her for help, but it was a reflex. He was family. And there wasn’t anyone else there to ask. “Michael?” she called again. Another shot rang out. A second bullet blast into the back of her head. This time, she didn’t pass out. This time, she played dead. She lay on the floor, trying not to breathe. She could hear Michael walking around the house. She waited, waited, holding perfectly still. Then the back door closed. Still, she lay on the floor. Maybe he was testing her, tricking her, waiting for her to get up so he could shoot her again. More than pain, more than terror, what she felt was rage. How dare he do this to her? How dare he leave her for dead, leave her for the boys to find when they came home from school? She was damned if she’d let herself die before she could tell someone who’d done this to her, get Michael into custody before he could hurt anyone else. Finally, the house was completely quiet. She opened her eyes, but she couldn’t see anything. The bullets had damaged something in her brain or optic nerve. She crawled unsteadily across the room and pulled herself up to the kitchen counter, feeling around for the phone. She found the receiver, but when she tried to pick it up, it kept slipping from her hands. When she managed to grasp it, she remembered that she couldn’t see to dial. She banged randomly at the buttons, dropped the phone, picked it up, tried again. But she couldn’t get it to work. She gave up and crawled slowly, unable to see where she was going or think what to do. Every once in a while, she’d catch a glimpse of light through the fog of blindness, and eventually she managed to follow the light to the front door, and then outside. They lived on a five-acre lot, the nearest neighbor too far away to hear her if she screamed. She’d have to crawl for help. She made it down the driveway and started up the road of her subdivision, screaming and screaming. She knew someone had finally seen her when she heard a woman let out a bloodcurdling wail, like in a horror film. Soon people came running. Someone shouted to call an ambulance. She could recognize some of her neighbors’ voices, but they didn’t seem to know who she was. She realized her face was so disfigured and blown apart that they didn’t recognize her. She spoke fast, spitting out details: Michael’s name, the color of his car, the approximate time when he’d shown up at the house, every detail she could remember. She might not have another chance. “Call my in-laws,” she gasped. “Tell them to make sure the boys are safe at school. Tell Tom and the boys I love them.” Caroline knows her parents and in-laws and stepsons were brought to the hospital to say goodbye, that her father-in-law asked a Catholic priest to come, and her mother brought her Anglican minister. The Catholic priest gave her last rites. Weeks later, the priest visited her at her in-laws’ house, where she was recuperating, and told her, “I’ve never met anybody who’s come back.” “Come back from where?” she asked. “My darling,” he said, “you were cold on the table.” It’s truly a miracle that precious Caroline survived. But if you’ve lived through a trauma and come out the other side, you know that surviving is only the first battle. Violence leaves a long and terrible wake. When Caroline reached out to me a few months before Michael was due to be released on parole, almost sixteen years had passed since the shooting, but the psychological wounds were still fresh. “We see stories on TV,” she said, “about a person who suffered a trauma and is coming home. People say, ‘We’re going to take them home now and make them safe so their lives can go on.’ I look at my husband and say, ‘If they only knew.’ Just because you lived, just because you’re going home, life is not magically better. Any person who’s been traumatized has a long road to travel.” For Caroline—as for me—some of the residual effects of the trauma are physical. When the swelling on her brain went down, Caroline’s vision slowly returned, but she still has upper, lower, and peripheral blindness. She can’t hear well. She has nerve deprivation in her hands and arms. When she gets nervous, her brain and body seem disconnected. She has trouble feeling and moving her limbs. The crime has also taken a toll on her family and community. It’s forced everyone to face an evil committed by a loved one, a neighbor, a friend—to suffer a terrible breach of trust. For a long time, Caroline’s youngest stepson, who was only eight when this happened, wouldn’t leave her alone in a room. She’d try to coax him to join his brothers or the rest of the family, but he’d say, “No, I’ll stay here with you. I know you don’t like to be alone.” When she was able to walk and drive and regain some independence, her oldest stepson became the protective parent, following her around, hovering to make sure she didn’t hurt herself. And for a long time, her middle stepson was afraid to hug her or touch her. He was afraid he’d hurt her. Caroline told me that while some friends and loved ones have coped with the trauma by becoming overprotective, others have dealt with it by minimizing what happened. “People are often uncomfortable when they know,” she said. “They don’t want to talk about it. They think if they don’t talk about it, that makes it go away. That it’s over and done with and we’ll just move on. Or they call it my ‘accident.’ I didn’t accidentally back into a gun! But people don’t want to use words like ‘crime’ or ‘shooting.’” Even her father-in-law, Michael’s uncle—who was present in the aftermath of the shooting, who took Caroline and her family in for three or four months when she couldn’t function on her own—would tell people, “She’s back to normal, one hundred percent.” “Are you kidding me?” Caroline said with a rueful laugh. “But it made him feel better.” Now, in many ways, stability has returned. The boys are adults, married, a couple with kids of their own. Caroline and her husband live in the US, thousands of miles away from Michael, across an international border, where the chances that he would track them down seeking revenge for her testifying are slim, nearly impossible. But the fear hasn’t dissolved. “He was family,” Caroline said. “He lived in our home. We trusted him. And the last thing he said to me was, ‘I don’t know why I’m doing this.’ If he didn’t know why he tried to kill me—and he’s family—who else out there is going to try to hurt me just because?” Caroline told me she’s scared all the time, always expecting somebody to come and finish what Michael started. She doesn’t go outside and garden, something she used to enjoy, because someone could walk up behind her and she wouldn’t know they were there. Even indoors she’s on constant alert. She doesn’t move around her house without an alarm button she can press if someone breaks in. If she misplaces the alarm, she can’t breathe until she finds it. “For a while, I went back and lived in the home where he shot me,” she said. “I wasn’t going to let him take my home away from me. I was going to take it back.” But it was too terrifying and painful to live in the place where she’d nearly died. They moved far away, to a safe and friendly community in the southern United States, near a beautiful lake where they take their boat on the weekends. Even so, she lives in fear. “Sixteen years of living like this isn’t living,” she said. She felt imprisoned by the past, and she desperately wanted to be free. As we spoke, I heard so much love and strength and determination in Caroline. I also recognized four behaviors she was practicing that were keeping her stuck in the past and stuck in fear. For one thing, she was exerting a lot of energy trying to change her feelings, to convince herself to feel differently from the way she actually felt. “I’m blessed,” she said. “I know I’m blessed! I’m alive. I have all these people who love me.” “Yes!” I said. “It’s true. But don’t try to cheer yourself up when you feel sad. It’s not going to help. You’re just going to feel guilty, that you should be feeling better than you’re feeling. Try this instead. Acknowledge the feeling. It’s grief. It’s fear. It’s sadness. Just acknowledge it. And then give up the need for others’ approval. They can’t live your life. They can’t feel your feelings.” In addition to trying to reason herself out of her very reasonable sadness and fear, Caroline lived in the prison of trying to protect others from her feelings. The people who love us want the best for us. They don’t want us to hurt. And so it’s tempting to show them the version of ourselves they long to see. But when we deny or minimize what we’re feeling, it backfires. Caroline told me that since the shooting, she and her husband had always had dogs, but when their dog died recently, her husband, not understanding how much a dog improved her sense of safety, said he needed time before they brought a new one into their family. “I was really angry,” she said. “But I couldn’t tell him that. The logical thing would’ve been to say, ‘I’m afraid to be alone without a dog.’ But I wouldn’t say it. I think he would understand—but I didn’t want him to know I still have that level of fear. I don’t know why.” I told her she was protecting him from worry. From guilt. But she was also depriving him, not letting him in. Denying him the opportunity to try to protect her. Caroline said she was doing the same thing with her sons. “I don’t think they know how imprisoned I am. I try not to let them know.” “But you’re lying. You’re not being the whole you to your family. You’re depriving yourself of freedom. And you’re depriving them, too. Your strategy for dealing with your difficult emotions has become another problem.” In protecting others from her feelings, Caroline was avoiding taking responsibility for them. And in remaining consumed by fear, she was giving too much power to Michael and the past. “My husband and I were just three years married,” she said. “We were joining together as a new family, the boys embracing me as their mother, starting a beautiful life. And Michael took it.” Her chin stiffened. She clenched her hands into fists. “He took it?” “He targeted me. He came to my house with a gun. He put two bullets in my head and left me for dead.” “Yes, he held a gun. Yes, you did what you had to do to stay alive. But nobody can take your inner life or responses from you. Why do you give him more power?” She’d been victimized in a horrifically cruel and violent way. She had every right to every feeling about it—rage, sorrow, fear, grief. Michael had almost robbed her of her life. But that was sixteen years ago. Even when he was released on parole, he was only a distant threat—far away, with no permission to travel, and no way to find her. Yet she was giving her power away to him, allowing him to live on in her body. She had to get clear of that. To express and release the rage so it didn’t continue to pollute her inner life. I told her to mentally put Michael in a chair, tie him up, beat him. Shout at him. “How could you do this to me?” Get her anger going. Scream it out. She said she was too afraid to do that. “The fear was learned. You had no idea what fear was when you were born. Don’t let it take over your life. Love and fear don’t go together. Enough. You don’t have time to live in fear.” “If I get mad at him and beat him—there’s going to be nothing left of the chair.” “He was a sick person. Sick people have sick minds. And you get to choose how long you let a sick person’s choices keep you from the life you want.” “I don’t want to be so scared and sad anymore,” she said. “I’m lonely. I’ve hidden myself away from making new friends and doing new things. I’ve shut myself in. My face looks tight and worried. I’m always tense and pursed in my mouth. I think my husband would like to have the happy woman back that he married. I’d like to have the happy woman back that he married.” Sometimes the feelings we run from aren’t the uncomfortable or painful ones. Sometimes we avoid the good feelings. We shut ourselves off from passion and pleasure and happiness. When we’ve been victimized, there’s a part of our psyche that identifies with the victimizer, and sometimes we adopt that punitive, victimizer stance toward ourselves, denying ourselves the permission to feel good, depriving ourselves of our birthright: joy. That’s why I often say that yesterday’s victims can easily become today’s victimizers. Whatever you practice, you become better at. If you practice tension, you’re going to have more tension. If you practice fear, you’ll have more fear. Denial will lead to denying more and more of your truth. Caroline had developed a practice of paranoia. Don’t drive too fast. Don’t go too fast in the boat. Don’t go there. Don’t do that. “No more don’t, don’t, don’t,” I told her. “I want to give you lots of dos. I do have a choice. I do have a life to live. I do have a role. I do live in the present. I do pay attention to what I’m focusing on, and it’s definitely in alignment with the goals I’m choosing: what gives me pleasure, what gives me joy.” I told Caroline, “I want you to practice engaging and observing your senses— seeing, touching, smelling, tasting. It’s time to smile. It’s time to laugh. It’s time to be lighthearted.” “I’m alive,” Caroline said. “I’m so happy I’m alive.” “Yes! Now make sure you practice that happiness every day, every minute, in how you love and talk to yourself.” I gave her one more freedom exercise. I told her to write down what happened, and then go in the backyard with a shovel and start digging a hole. “It’s hot,” I said, “and you’re perspiring. Keep going till you have a hole three feet deep. And bury that piece of paper. Put the soil back over it and go back inside, ready to be born again and have a new beginning because you’ve put that part to rest.” A month after we spoke, Caroline wrote to tell me she’d been back to Canada to meet her newborn grandson, and she and her husband had driven past their old home, where she had been shot. The oak and maple trees, just slender saplings when they lived there, had grown tall. The new owners had added a front deck. Somehow, it doesn’t hurt my heart as much as it used to, she wrote. The sadness she harbored for all they left behind had lessened. This is what it means to face and release the past. We drive on by. We’re not living there anymore. * * * When we’re in the habit of denying our feelings, it can be hard even to identify what we’re feeling, much less face it, express it, and finally release it. One way we get stuck is by confusing thoughts with feelings. I’m surprised how often I hear people say things like, “I feel I should head downtown this afternoon and run a few errands,” or, “I feel like highlights would really brighten your eyes.” These aren’t feelings! They’re thoughts. Ideas. Plans. Feelings are energy. With feelings there’s no way out but through. We have to be with them. It takes so much courage to be, without having to do anything about anything—to just simply be. The other day I got a call from a man whose father was struggling with a terminal disease. He asked if I could please visit his father and their family. I’ve seen many difficult things in my life, but this family’s suffering really hit me. The father was confined to a wheelchair and couldn’t speak, eat, or move his own body, and his wife and son were so scared, jumping up and down to reposition his arms or legs or blankets, doing what they could to mitigate his discomfort—but powerless to halt the progress of his illness. I didn’t know what would be useful for him or the family. I was quiet. I asked his wife to hold his hand, to give him a kiss, and just be. I held the father’s other hand. Our eyes met, and I could see all his feelings of powerlessness and helplessness. By simply being present, we gave him permission for it all to come to the surface, without judgment. Together, we did our best to become comfortable with discomfort. We sat together for a long time. The son called four days later to say that his father had passed. I shared that I felt I had done little to support them, and yet, the son was insistent I had helped them immensely. Perhaps what they found useful was the opportunity to practice presence. To sit with each other and with the disease and with our mortality, without succumbing to the need to fix or change any part of it. Inspired by this family, I managed to do something I’ve never been able to do before. I hate to be confined or tied down, because it sends me careening into panic. For procedures like MRIs, I’ve always asked to be sedated. But last week I decided to try my next routine MRI—I must have them to check my back—without any medication to relax me. An MRI machine is dark and confining—and extremely loud. I was put inside and the noise started up. Lying there in my thin hospital gown in the tube, my crooked spine pressed against the cold plastic pad, I felt fear slice through me. The banging was so loud it sounded like bombers were coming to deliver a blast, like the whole building might collapse in a heap of rubble. I thought I was going to scream and kick and have to be pulled out. But I said to myself, “The more noise I hear, the more relaxed I become.” And I did it. I made it for forty minutes in that machine without a pill. The ability to be still with my discomfort didn’t happen overnight. But as the years pass, I keep practicing. This is how we release ourselves from the prison of avoidance—we let the feelings come. We let them move through us. And then we let them go. KEYS TO FREE YOURSELF FROM AVOIDANCE
|
